Аз саҳифаҳои нахустини таърихи миллат то имрӯз, бақои давлат ва ҳастии халқҳо маҳз ба шарофати фарзандони фидокор, ватандӯст ва қаҳрамон таъмин гардидааст. Таърихи халқи тоҷик низ саршор аз намунаҳои олии ҷоннисорӣ ва худгузаштагии шахсиятҳое мебошад, ки дар лаҳзаҳои ҳассоси таърихӣ барои ҳифзи сарзамин, фарҳанг ва давлатдории миллӣ ҷони худро дареғ надоштаанд. Аз корнамоиҳои қаҳрамонони бостонӣ, муборизаҳои далеронаи Спитамен бар зидди истилогарон, то талошҳои бунёдкоронаи Исмоили Сомонӣ дар таҳкими давлатдории мутамаркази тоҷикон, ҳамаи ин далели равшани он аст, ки фидокорӣ барои Ватан дар фарҳанги сиёсӣ ва таърихии тоҷикон мақоми махсус дорад.

Дар ҳамаи марҳилаҳои таърихӣ, вақте ки давлат ва миллат ба хатари нобудӣ рӯ ба рӯ мегардиданд, шахсиятҳои ватандӯст бо иродаи қавӣ ва масъулияти баланди миллӣ барои ҳифзи ҳастии халқ бармехостанд. Маҳз ҳамин гуна шахсиятҳо дар хотираи таърихӣ ҳамчун поягузорони давлатдорӣ ва муҳофизони манфиатҳои миллӣ боқӣ мондаанд.

Ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин арзишҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавии ҳар як давлат ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки ҳеҷ ҷомеа бидуни сулҳу субот, ризоияти миллӣ ва ҳамдигарфаҳмии қишрҳои гуногуни аҳолӣ ба рушди устувор ноил шуда наметавонад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пас аз ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ ба мушкилоти зиёди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид. Махсусан, ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 хатари аз байн рафтани давлатдорӣ, парокандашавии миллат ва аз даст рафтани истиқлолияти навбадастомадаро ба вуҷуд овард. Дар чунин шароити бисёр мураккаб нақши роҳбарияти сиёсӣ дар ҳифзи давлат ва муттаҳид сохтани ҷомеа аҳаммияти сарнавиштсоз пайдо намуд.

Дар илми сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ масъалаи роҳбарии сиёсӣ ҳамчун яке аз омилҳои асосии баромадан аз буҳронҳои дохилӣ арзёбӣ мегардад. Тибқи назарияи роҳбарии сиёсӣ, дар давраҳои буҳронӣ маҳз шахсиятҳои дорои иродаи қавӣ, ҷаҳонбинии стратегӣ ва масъулияти баланди миллӣ метавонанд ҷомеаро аз вазъияти мураккаб ба сӯи субот ва рушд раҳнамоӣ намоянд. Дар таърихи муосири Тоҷикистон чунин нақшро Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иҷро намуданд.

Оғози солҳои навадуми асри ХХ барои Тоҷикистон давраи ниҳоят мушкил буд. Баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ дар кишвар буҳрони амиқи сиёсӣ ва иқтисодӣ ба вуҷуд омад. Низоми идоракунӣ заиф гардида, фаъолияти бисёр сохторҳои давлатӣ халалдор шуданд. Мухолифатҳои сиёсӣ тадриҷан ба задухӯрдҳои мусаллаҳона табдил ёфтанд. Дар натиҷа ҳазорҳо нафар қурбон гардида, садҳо ҳазор шаҳрвандон муҳоҷир ё гуреза шуданд. Корхонаҳои саноатӣ аз фаъолият бозмонда, иқтисодиёти миллӣ ба ҳолати таназзул дучор гардид. Дар чунин шароит масъалаи асосӣ на рушди иқтисодӣ ё ислоҳоти сиёсӣ, балки ҳифзи давлатдории миллӣ ва наҷоти миллат буд.

Дар ҳамин давраи сарнавиштсоз ба саҳнаи сиёсат шахсияте ворид гардид, ки масъулияти таърихии наҷоти давлатро ба зимма гирифт. Интихоби Эмомалӣ Раҳмон дар Иҷлосияи XVI Шурои Олӣ на танҳо тағйироти кадрӣ, балки оғози марҳилаи нави давлатсозӣ ба ҳисоб мерафт. Моҳияти фаъолияти ӯ аз рӯзҳои аввал дар барқарор намудани сохти конститутсионӣ, таъмини амният ва ба роҳ мондани муколамаи миллӣ зоҳир гардид.

Аз нуқтаи назари илмӣ, яке аз омилҳои муҳимми муваффақияти роҳбарияти сиёсӣ дар шароити буҳрон омодагӣ ба фидокорӣ мебошад. Фидокорӣ дар сиёсат маънои аз манфиатҳои шахсӣ боло гузоштани манфиатҳои давлат ва ҷомеаро дорад. Таҳлили воқеаҳои солҳои аввали истиқлолият нишон медиҳад, ки фаъолияти Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҳз ба ҳамин принсип асос ёфта буд. Дар шароите, ки хатари ҷонӣ вуҷуд дошт, Сарвари давлат барои мулоқот бо мардум ба минтақаҳои ноором сафар намуда, барои бозгардонидани гурезагон ва барқарор кардани эътимоди ҷомеа тадбирҳои мушаххас андешиданд.

Дар адабиёти илмии муосир мафҳуми «сармояи сиёсии роҳбар» мавҷуд аст. Ин мафҳум дараҷаи эътимоди ҷомеа ба роҳбар ва қобилияти ӯро барои муттаҳид намудани неруҳои гуногун ифода мекунад. Маҳз ҳамин сармояи сиёсӣ ба Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имконият дод, ки дар раванди музокироти сулҳ нақши марказӣ бозад. Сулҳи тоҷикон натиҷаи як чорабинӣ ё як санад набуда, балки самараи фаъолияти чандинсолаи сиёсӣ, дипломатӣ ва созанда ба ҳисоб меравад.

Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ, ки соли 1997 ба имзо расид, яке аз дастовардҳои бузурги сиёсӣ дар таърихи навини Тоҷикистон маҳсуб меёбад. Аҳаммияти ин ҳуҷҷат дар он аст, ки он тавонист ба муқовимати мусаллаҳона хотима бахшида, заминаи ҳуқуқӣ ва сиёсиро барои барқарор намудани ҳаёти осоишта фароҳам оварад. Аз дидгоҳи илми муносибатҳои байналмилалӣ, таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон намунаи муваффақи ҳалли низоъ тавассути музокирот ва созиш ба ҳисоб меравад.

Баъди ба даст овардани сулҳ вазифаи муҳимтарини давлат таҳкими ваҳдати миллӣ гардид. Ваҳдат ҳамчун падидаи иҷтимоӣ на танҳо набудани ҷанг, балки мавҷудияти фазои ҳамдигарфаҳмӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамкорӣ миёни гурӯҳҳои гуногуни ҷомеаро ифода менамояд. Аз ин рӯ, сиёсати давлатӣ ба рушди фарҳанги миллӣ, эҳёи арзишҳои таърихӣ ва таҳкими худшиносии миллӣ равона карда шуд.

Яке аз ҷанбаҳои муҳимми сиёсати ваҳдатофарӣ эҳёи хотираи таърихии миллат мебошад. Миллате, ки таърихи худро намедонад, дар ҳифзи давлатдории худ бо мушкилот рӯ ба рӯ мегардад. Дар даврони истиқлол ба омӯзиши таърихи давлатдории тоҷикон, эҳёи мероси фарҳангӣ ва гиромидошти шахсиятҳои бузурги миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Ин раванд барои баланд гардидани ҳисси ватандӯстӣ ва таҳкими ягонагии миллӣ мусоидат намуд.

Аз нуқтаи назари иқтисодӣ низ сулҳу ваҳдат ҳамчун омили асосии рушд баромад мекунад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки сармоягузорӣ, рушди истеҳсолот ва пешрафти иқтисодӣ танҳо дар шароити суботи сиёсӣ имконпазир аст. Дар Тоҷикистон баъди барқарор шудани сулҳ татбиқи лоиҳаҳои бузурги инфрасохторӣ оғоз гардид. Бунёди роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳо ва дигар иншооти стратегӣ имконият доданд, ки кишвар тадриҷан аз буҳрони иқтисодӣ раҳо ёбад ва ба марҳилаи рушди устувор ворид гардад.

Дар баробари ин, сиёсати хориҷии Тоҷикистон низ дар таҳкими ваҳдати миллӣ нақши муҳим бозид. Муаррифии Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳпарвар ва ҷонибдори ҳамкории байналмилалӣ обрӯи давлатро дар арсаи ҷаҳон баланд бардошт. Имрӯз ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об, иқлим ва рушди устувор аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф шудаанд, ки ин худ нишондиҳандаи суботи дохилӣ ва эътимоди байналмилалӣ мебошад.

Таҳлили илмии таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки ваҳдати миллӣ натиҷаи фаъолияти якрӯза набуда, он маҳсули сиёсати дарозмуддат, заҳмати пайваста ва масъулияти баланди роҳбарият ва ҷомеа мебошад. Дар ин раванд нақши муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун меъмори сулҳ ва ваҳдати миллӣ аҳаммияти калидӣ дорад. Фидокорӣ, иродаи сиёсӣ, дурбинӣ ва садоқат ба манфиатҳои миллӣ омилҳое буданд, ки барои нигоҳ доштани давлатдорӣ ва таъмини рушди минбаъдаи кишвар мусоидат намуданд.

Ҳамин тариқ, таҷрибаи Тоҷикистон собит менамояд, ки дар шароити буҳронӣ нақши роҳбарияти сиёсӣ метавонад сарнавишти миллатро муайян намояд. Фидокорӣ дар роҳи ваҳдати миллӣ на танҳо як амали сиёсӣ, балки падидаи таърихӣ мебошад, ки аҳаммияти он барои наслҳои имрӯз ва фардо боқӣ хоҳад монд. Сулҳу ваҳдати миллӣ ҳамчун бузургтарин дастоварди даврони истиқлол натиҷаи сиёсати созандаи давлат, самараи заҳмату талошҳои пайваста дар роҳи ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва таҳкими пояҳои давлатдории тоҷикон мебошад.

Сафаров Усмон Шаҳобиддинович, сармутахассиси раёсати таълими ДДТТ