Дар ҳама давру замон барои ҳар миллат масъалаи ҳифзи арзишҳо, истиқлолият ва ваҳдати миллӣ аз муҳимтарин масъалаҳо ба ҳисоб мераванд. Таърих борҳо нишон додааст, ки хатар на ҳама вақт аз хориҷ меояд, баъзан душмани асосӣ аз дохил низ сар мезанад. Маҳз ҳамин гуна ашхосро дар забони мардум «хоин» меноманд. Шинохтани хоин ва фарқ кардани ӯ аз шахси содда ё гумроҳ барои амнияти маънавӣ ва сиёсати солими ҷомеа аҳаммияти калон дорад. Аз ин рӯ, масъалаи шинохти хоин на танҳо масъалаи сиёсӣ, балки масъалаи ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ низ мебошад.

            Хоин кист? Хоин шахсе аст, ки манфиатҳои шахсӣ, гурӯҳӣ ё моддиро аз манфиатҳои миллат ва ватан боло мегузорад. Ӯ метавонад зоҳиран худро дӯстдори мардум нишон диҳад, аммо дар асл бо кирдор, сухан ё таблиғи худ ба субот ва ваҳдати ҷомеа зарар мерасонад. Хиёнат танҳо фурӯхтани сирри давлатӣ ё ҳамкорӣ бо душман нест, баъзан паҳн кардани дурӯғ, барангехтани низоъ, паст задани арзишҳои миллӣ ва коста кардани боварии мардум ба давлат низ шакли хиёнат маҳсуб мешавад. Чунин рафторҳо метавонанд оҳиста-оҳиста пояҳои маънавии ҷомеаро заиф гардонанд.

            Яке аз нишонаҳои асосии хоин он аст, ки ӯ ҳамеша кӯшиш мекунад мардумро ба ноумедӣ барад. Ӯ дар ҳар ҳолат камбудиҳоро бузург нишон медиҳад, дастовардҳоро нодида мегирад ва кӯшиш мекунад дар дили мардум ҳисси нобоварӣ ба ояндаро ҷой диҳад. Ин гуна афрод одатан аз мушкилоти ҷомеа истифода бурда, онҳоро ҳамчун воситаи таблиғоти худ қарор медиҳанд. Ҳадафи аслии онҳо ислоҳи вазъ нест, балки ба даст овардани манфиати шахсӣ ё иҷрои супориши неруҳои бегона мебошад.

            Таърих исбот кардааст, ки миллатҳо бештар аз дасти хоинони дохилӣ осеб дидаанд, на аз душманони ошкор. Душмани беруна маълум аст ва мардум метавонанд бар зидди ӯ муттаҳид шаванд. Аммо хоин бо ниқоби дӯстӣ, ғамхорӣ ё ҳатто ватандӯстӣ баромад мекунад. Ӯ метавонад худро ҳамчун шахси ғамхори миллат нишон диҳад, аммо дар амал тухми тафриқа мекорад. Аз ҳамин сабаб, шинохти чунин шахсон осон нест ва ҷомеа бояд дорои шуури баланди сиёсӣ ва маънавӣ бошад, то онҳоро сари вақт муайян кунад.

            Омили асосии пешгирӣ аз таъсири хоин тарбияи дурусти шаҳрвандон аст. Шахсе, ки дорои ҷаҳонбинии васеъ, дониш ва ҳисси баланди ватандӯстист, ба осонӣ фирефтаи суханони бадхоҳон намешавад. Маориф ва фарҳанг дар ин самт нақши калидӣ доранд. Мактаб, донишгоҳ, воситаҳои ахбор ва муҳити иҷтимоӣ бояд дар тарбияи насли худшинос саҳм гузоранд. Агар инсон таърихи миллат, қурбониҳои гузаштагон ва арзиши истиқлолиятро дарк кунад, ҳеҷ гоҳ ба таблиғоти хоинона бовар намекунад.

            Оила низ дар ин раванд мақоми муҳим дорад. Муҳаббат ба ватан, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва ҳисси масъулият аз муҳити хона оғоз меёбад. Кӯдаке, ки аз хурдӣ мешунавад, ки ватандӯстӣ шараф аст ва хиёнат бешарафию бенангист, дар бузургсолӣ соҳиби мавқеи устувори шаҳрвандӣ мегардад. Баръакс, агар тарбия суст бошад ва арзишҳои ахлоқӣ дар оила ҷой надошта бошанд, эҳтимоли гумроҳшавии шахс зиёд мегардад.

            Ҷомеа бояд фарқ кунад, ки танқид ва хиёнат як чиз нестанд. Танқиди созанда барои пешрафти давлат зарур аст, зеро он камбудиҳоро нишон медиҳад ва роҳи ислоҳро пешниҳод мекунад. Аммо хоин танқид намекунад — ӯ бадбинӣ мекорад. Танқидгар роҳи ҳал пешниҳод мекунад, хоин бошад танҳо ноумедӣ паҳн менамояд. Аз ин рӯ, меъёри асосӣ ният ва мақсад аст: агар мақсад ободии ватан бошад, ин танқиди солим аст; агар мақсад вайрон кардани боварӣ ва субот бошад, ин нишонаи хиёнат мебошад.

            Дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ хатари фаъолияти хоин бештар мегардад. Имрӯз як сухани бардурӯғ ё хабаре, ки қасдан таҳриф шудааст, метавонад дар муддати кӯтоҳ ба ҳазорон нафар паҳн шавад. Аз ин рӯ, саводи иттилоотӣ ва қобилияти таҳлил кардани маълумот барои ҳар шахс зарур аст. Шаҳрванди огоҳ ҳар иттилоотро беандеша қабул намекунад, балки манбаъ, мақсад ва ҳаққонияти онро месанҷад. Ин гуна ҳушёрӣ ҷомеаро аз таъсири неруҳои бадхоҳ муҳофизат мекунад.

            Шинохти хоин танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест; ин масъулияти тамоми ҷомеа мебошад. Ҳар шахс бояд нисбат ба муҳити атроф бетараф набошад. Агар касе мебинад, ки шахсе қасдан мардумро ба низоъ мекашад ё арзишҳои миллиро таҳқир мекунад, бояд онро нодида нагирад. Бетарафӣ дар чунин ҳолат метавонад ба паҳн шудани андешаҳои хатарнок мусоидат намояд. Ҷомеаи солим ҷомеаест, ки аъзои он нисбат ба тақдири якдигар ва сарнавишти ватан бепарво нестанд.

            Хулоса, шинохти хоин шарти муҳимми ҳифзи субот, ваҳдат ва пешрафти миллат аст. Миллате, ки ҳушёр, худогоҳ ва муттаҳид мебошад, ҳеҷ гоҳ ба дасисаҳои хоин таслим намешавад. Барои ин зарур аст, ки ҳар як шаҳрванд масъулияти худро дар назди ватан эҳсос кунад, дониш ва маърифати худро баланд бардорад ва ҳамеша манфиати умумиро аз манфиати шахсӣ боло гузорад. Танҳо дар ҳамин сурат ҷомеа метавонад аз хатарҳои дохилӣ эмин монад ва роҳи рушди устуворро идома диҳад.

Рамазон Ғафуров, омӯзгор